Merhum Babam’a

Kafiye tutmaz heceler
Seni yadederken
Gidişin…Bir solukta habersiz
Öyle sessiz dururken
Sana kurtuluş,
Bize keder oldu geceler.

Sesinde yankılanır öğütlerin
Hayata sıkıca sarılışın sonuna kadar
Eskittiğin seccadeler
Okuduğun Sahife’ler
Çektiğin tesbihe varıncaya kadar

Kapalıydı gözlerin seni son gördüğümde
Yüzünde tatlı bir tebessüm
Ellerin kendinden geçmiş
Yorgun muydun, o halin neydi öyle?
Söyle! Sen hiç susmazdın böyle!

Beyazın seni sardığı gibi
Toprağa sarıldın o gün
Hele bir dur, dinlen
Seni görmedim kaç gün
İki rekat namaz, bir kaç da ayet
Azığın yetersizdi şayet!

Köşe’yi baş ile birleştirerek, başköşe terkibini söyledi ve baş köşe  diyerek odalarda, salonlarda büyüklere bir yer ayırdı. Onu kapmak  mastarıyla birleştirerek, köşe kapmak, köşe kapmaca oyun terimlerini yaptı; çekilmek’le kaynaştırıp bir köşeye çekilme’sini bildi. Yahut geçmek’le kurulmak’la anlaştırarak, köşeye geçmek, köşeye kurulmak deyimlerini buldu.

Müselles için üç köşeli, murabba’ için dört köşeli, müseddes için  altı köşeli karşılığını yine halkımız bulmuştu., aydınlar(!) ise beğenmedi; üçgen, dörtgen, altıgen demeyi daha ahenkli sandı.

Vurdumduymazlıkla irileşmiş, ruhu ve vücudu şişmanlaşmış kimselere dört köşe olmuş diyerek kelimelerle karikatür yapan da halkımızdır. Duvarcılıkta köşeler için yontulan taşlara köşetaşı  adını da o vermiştir. Sevdiklerini, çocuklarını, ciğerimin köşesi!  Heyecanıyla yine o sevdi.

Ev, oda, soba köşelerinin döşemesinde kullandığı sedire, kanepeye köşelik  adı koydu; sokaklarda köşebaşları’ndaki boyalara bakarak, mavi köşe, yeşil köşe, tariflerini buldu.

Köşede kalmak, köşede bucakta kalmak, köşede bucakta aramak,  akşamları eve dönünce rahat ettiği ev bucağına benim köşem k diyerek ısınmak; eğer bu bir yazarsa gazetesinin, her gün  kendi köşesinde yazmak; nice girift, yuvarlak ve köşeli hâdiselere köşe penceresinden bakmak; bir büyük hükümdâra: “Dünyanın her köşesinde senin adın var!” diyerek seslenmek, sonra Farisiden gelmiştir diye köşe kelimesini bir köşeye atmak; yerine becek yahut bükek ya da  bükeç gibi bir söz oturtup uzun zaman bütün bunlarsız kalmak… 

Orta Asya Türkçesi’nin başına gelenleri elbette biliyoruz; fakat Türkiye Türkçesi senin kaderin böyle mi olmalıydı?

 Az okuyan bir toplumuz.Kitap okuma alışkanlığımız çok düşük seviyede.Tatilde,otübüste,hastanede ve diğer boş vakitlerimizi de ya sohbet ederek,ya uyuyarak,yada TV izleyerek geçiriyoruz.Bunu da vakit geçirmek olarak görüyoruz.Yani vakit öldürme. Toplum olarak ilerlemek,huzurlu ve mutlu olmak istiyorsak sürekli kendimizi yenilemek,hayat boyu faydalı ve yaralı olan her şeyi okumak ve anlamak zorundayız. Site yönetimi olarak, öğrencilerimize ,velilerimize ,insanımıza  okumayı sevdirmenin yöntem ve teknikleri konusunda kimden yardım alabiliriz,diye düşünürken ilk aklımıza gelen Doç.Dr.Osman Kemal Kayra hocamız aklımıza geldi.Duyuyorduk ki , Hocamız okumayı çok seviyor,bu konuya yıllarını vermiş.İşte Hocamızın bu konudaki tecrübeleri.Biz sorduk,Hocamız memnuniyetle cevapladı.  Kitap Okumaya Nasıl Başladınız?

Kitap okumaya ilkokula gitmeden evvel babamla eski Osmanlıca metinleri okuyarak başladım.Yani eski Latin alfabesinden önce Osmanlıca okudum.Hiç anlamadığım halde Osmanlı Tarihini okudu.Bir de bana ilkokul 1. sınıfta bir hocam ne olduğunu bilmediğim, hiç anlayamadığım George Washington’un kitabını hediye etmişti.Osmanlıca ve Washington’un kitapları bende merak uyandırdı.Bu iki kitapla merak sayesinde okumaya başladım.

Kitabı Sevmemize Neden Olan Etken Nedir?

Çevrenizde okuyan birilerinin olması.Bu çok önemli bir hadise.Okumak geçici bir hastalık gibidir.Merakla okuyan insanlar birbirlerini etkilerler.Tek başınıza okumak dinlemek, rehabilitasyon gibidir.Toplu okumak ise meditasyon gibidir.O da bir tedavi metodudur.Çünkü okuyarak insan muazzam bir dinlenme tekniği kazanmış demektir, kendi kendini yeniliyor demektir.Hücrelerin yenilenmesi ancak ve ancak okuyarak dinlemekle mümkündür.

Kitap Okuma Alışkanlığını Sizce Biz Nasıl Kazanabiliriz?

Her alışkanlık egzersizle kazanılır.Bedeni alışkanlıklar bedeni egzersizlerle, ruhi alışkanlıklar onu çok yapmakla, kendisinin insanı sıkarak istemese bile çok okumakla kazanılır.Bunun için de sevdiğiniz kitapları okuyarak başlamalısınız.Size her kitabı okuyun demiyorum.Yazılan her kitap okunmak için değildir.Ama okunması gereken kitapları bol bol okursanız ki bu egzersizdir, buna beyniniz refleks olarak alışacaktır.Gözleriniz kitap arayacaktır.Çünkü bu bir emirdir artık. Kitap Okurken Nelere Dikkat Etmeliyiz?

İlgi alanlarınızı mutlaka belirlemelisiniz.İkincisi de hobi alanlarınızı belirlemelisiniz.İlgi alanınız ilerde hayatınızı yönlendirecek olan alanla ilgili kitaplar.Mesela teknik bir alanla mı, tıbbi bir alanla mı, sosyal bir alanla mı uğraşacaksınız şimdiden böyle bir meyliniz varsa bunları hobi haline getirip, kendi mesleğinizi sonradan yerleştirecek olan, okuma tekniğini kazanabilirsiniz.Bunun yanında, sanal alemlerde dolaşmayı mı seviyorsunuz bu tip kitaplar seçeceksiniz, maceradan mı hoşlanıyorsunuz, bu tip romanlar okuyacaksınız, deneme tiplerini mi seviyorsunuz bu tip romanlar okuyacaksınız.Hepsi için kitap var mı?Hepsi için var. Değişen ve Gelişen Dünyada Kitabın Yeri Nedir?

Kitabın yeri değişen ve gelişen dünyada hiç değişmemiştir.Çünkü kitap her zaman kıymetlidir.Dünyanın değişmesi kitabın değerini arttırdı ya da eksiltti diyemeyiz.Arkadaşınızı her yere götüremezsiniz ama kitabı götürürsünüz, hiç itiraz etmez, hadi gidelim deyip 2 kitap aldınız mı yanınıza, yalnızlığınız bitti demektir.

            Sizce Bilinçli Okuyucu Kitabı Okurken Nelere Dikkat Eder?

Kitap rasgele okunmamalıdır, kitap seçilerek okunmalıdır.Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta kitapta seçiciliktir.Bazı kitap hastalığı olanlar vardır.Her gördüğü kitabı alırlar.Gösteriş, estetik diye kitap alınmaz.Kitabı seçerken bana lazım olan kitabı, ileride benim olan kitabı, çalışacağım veya ondan faydalanacağım kitap tarzında kitap seçmeliyiz.Bu şart.

            Teknolojik Gelişmeler(televizyon, internet) Kitap Okuma Oranını Sizce Nasıl Etkilemektedir?

Mutlaka etkiliyor.Klasik serileri düşünün.Mesela bir Anna Karalina’nın kitabını okuduysanız bir de filmini izleyin.Tembel insanlar filmi seyrediyorlar.Ama kitabın verdiğini asla ve asla hiçbir şey vermez.Film görsel bir hadise, sizi çok daha fazla etkiliyor.Ama kitap sizi alıp başka yerlere götürüyor.Gördüğünüz şeyde yorum yapma şansınız yok, halbuki okuduğunuz mekanı, şahısları yaratacaksınız.Kitap size seçicilik veriyor, hürriyet tanıyor ama film böyle değil, sizi daraltıyor ufkunuzu daraltıyor. Kitabı Sevmenizde Ailenizin Rolü Nedir?

Babam çok okuyan bir insandı.Çoğu kitaplarım bana babamdan kalmıştı.Babam edebiyata meraklıydı.Bugün hala babamın yazmış olduğu şiirlerini okuyorum.Onun için okuyan bir aileden gelmek çok büyük bir lütuftur.Sizin yanınızda okuyan anne babalarınız size bir takım şeyleri mesaj olarak veriyordur.Ama bir de şu var, annesi babası hiç okuma yazma bilmeyen insanların ne kadar mükemmel okuyucu olduğunu da görüyoruz.Bu da nedir?Sonradan tanıştıkları mükemmelliğe doyumsuzluk olarak çok fazla meyl etmeleridir.Susuz kalmış bir insanın suyu birden bire bulması gibidir.             İlköğretim Çağındaki Çocuklar Sizce Nasıl Kitap Okumalıdırlar?

İlköğretim çağındaki çocuklara evvela kendi ders kitaplarını okumalarını tavsiye ederim.Ondan sonra Türk dünyasının çocuklar için yazmış olduğu kitaplar vardır.Mesela, Ömer Seyfettin gibi, Pembe İncili Kaftan gibi, Bomba gibi, Kaşağı gibi.Çocuk romanları için Ömer Seyfettin mükemmeldir.Çocuk şiirlerimiz vardır bizim.Bunları okumalıdır.Tarihi, din kültürünü mutlaka okumalıdır.Şunlardan çocuklarımızı sakındıralım.Eski zamanlardaki Texsas, Tommiks gibi çizgi romanlar vardı.Bunları okumamızı bize yasaklarlardı.Bereket versin şimdi böyle romanlar yok.Televizyon çizgi film kültürünü yaygınlaştırdı.Harry Potter serisi daha filme çekilmeden roman satışı rekorlar kırdı.Edebiyatta yabancı, yerli seçimi yapılmamalıdır.Klasiklerle tanışın Yunan klasikleri olsun, Fransız klasikleri olsun.Ama önce Türk klasiklerini bilmeli ve okumalıyız.                                                                                                            

Siz Bir Öğretim Üyesi Olarak Öğrencilerinize Kazandırmak İstediğiniz Alışkanlıklar Nelerdir?

Her öğrencinin öncelikli yapması gereken şey  kendi derslerine çalışmaktır.Ders kitaplarında da bol bilgiler vardır.Öğrencilere ödev veriyoruz.Onlara kitap okumayı zorunlu hale getiriyoruz.Maalesef çocuklar verilen ödevi direk internetten hiç değiştirmeden indiriyorlar.

 En Çok Beğendiğiniz Kitap ve Eserlerin İsimlerini Söyler Misiniz?

Beni etkileyen kitaplar çağa göre değişir.Mesela hastanede yatarken 9. Hariciye Koğuşu’nu okudum.Dedim ki bu kitabı Peyami Safa benim için yazmış.Hasta bir insanın ruh hali.Eylül romanını Beykoz’da yapraklar dökülürken hüzünlü bir halimde gezerken okudum.Dedim ki bu roman benim için yazılmış.O anki ruh halimiz nasılsa okuduğumuz kitabı algılamamız daha kolay oluyor.Müzikte de böyledir.Dinlediğimiz parça bizi her zaman etkilemeyebilir.            Kitap Sevginiz Yazarlığınızı Nasıl Etkiledi?                                          

Ben çok önemli bir yazar değilim.Ben bir bilim adamıyım.Benim yazarlığım daha ziyade makalelere dayanıyor.Kendi alanımla ilgili bilimsel makale yazıyorum.Bu da dış çevreyle bağlantımın kurulmaması demektir.Bağlantım üniversiteyle, üniversite öğrencileriyle.Dışarıdaki insan benim makalemi okumaz.Dolayısıyla dıştaki insanla fazla bağlantı kurmam.            Ülkemizde Kitap Okuma Oranı Sizce Ne Kadar?

Çok düşük.Dünyanın en az kitap okuyan ülkelerinden bir tanesiyiz.Azerbaycan’da bile bize göre kitap okuma oranı %47 fazladır.Mesela bizde en fazla satan gazete 500-600 bin civarındadır.Japonya’da bu miktar 15 milyona yakın.Bizde bütün gazetelerin vermiş olduğu promosyonla birlikte tutarı 3.5 milyon, artık gazete de okunmuyor.Sabah internete giriyoruz, günlük basını anında tarıyoruz.Peki o zaman gazetecilik ne olacak.Gazetecilik bir meslektir.Haftada çıkan bir dergiyi bir gazeteyi almak zorundayız.Mutlaka her eve haftada bir dergi ya da gazete girmeli ki gazetecilik, dergicilik bir kültür mesleği olarak ayakta kalabilsin.           

İlk Okuduğunuz Kitabı Hatırlıyor Musunuz?O Zamanlar Hangi Tür Kitaplar Okunuyordu?

İlk okuduğum kitap, eski Osmanlıca ve George Washington.Washington kitabını hocam bana niye verdi hala anlamış değilim.Herhalde o zaman bir fuar açılmıştı.O kitap da dışı, kapağı lale cilt çok güzeldi.Ben de çok çalışkandım hediye olarak bana vermek istemiş hocam.Kitabın en güzelini seçip bana verdi ne olarak görünüşü güzel diye.

Ben 1952’de başladım,1. sınıfta.O zamanlar yaygın bir şekilde çizgi romanlar Texsas Tommiks okunurdu, ben de daldım bir ara onların büyüsüne.Rahmetli babam onları gördüğü zaman yırtıp yırtıp atardı.Okulda hocalarımız onları bize okutmazdı.

            Çocuklarınız Bol Bol Kitap Okuyor Mu?

Çok şükür 2 çocuğuma da okuma zevkini yeterinde verdiğimi tahmin ediyorum.Hatta çocuğuma orta 3’te bir kitap verdiğim vakit hocası:”Bunu okuma sana ağır gelir.”demişti.Ben de demiştim ki olsun ağır gelsin oku anlamasan da oku.Peyami Safa’yı vermiştim ona ağır gelmişti.Dedim oku anlamasan da oku üslup kazanmak için oku.                        Bir Kitabı Satın Alırken Nelere Dikkat Etmeliyiz?                                       

Lazım olan kitabı alırım.Tabii ki ahlaki boyutunu düşündüğüm zaman korsan kitap almamaya çalışırım.Çünkü emek mahsulü, satan insanla alan insan arasında bir bağlantıdır.Ben her gördüğüm kitabı almam.Kitabın büyüsüne kapılmam; rengi, cildi beni etkilemez.Dikkatimi çeken kitap neyse onu alırım.Ansiklopedi  sıra sıra almanız gerekir.Her gün ansiklopedi mi okuyacağız?Hayır ama aradığınız bir şeyi bulmak için faydalı.Artık ansiklopedi de kalmadı.İnternetten googleye girdiğiniz vakit bulamadığınız bilgi yok.80 tane cilt karıştıracağına googleye bir defa gir, hemen anında konuyu bul.Teknik insanı kalitesizleştirir.Duygu mayamızı bitiriyor.             Ülkemizi Yabancı Ülkelere Kitap Okuma Oranı Bakımından Ortaya Çıkan Sonuç Nedir?

Kitap okumak zevk, kalite ve lüks işidir.Zengin ülkeler daha fazla kitap okuyor.Hayat gayesine düşmüş insanlar akşam evine ekmek götürmeyi amaç etmiş insanların, başını kaşıyacak vakti olmayan insanların kitap okumak gibi bir lüksü olamaz.Asgari ücretle geçinen insan zaten ayda bir dergi, kitap, gazete alamaz.

             Çocuklarımıza Kitap Okunmayı Nasıl Sevdirebiliriz?

Söz büyüdür.Sözle insanı etki altına alabiliriz.Her zaman onlara kitap okumanın mükemmel bir şey olduğunu söylemek lazım.İkincisi kendilerine örnek aldıkları insanların her hareketine bakarlar.Eğer beni öğrencim otobüste ya da boş zamanımda kitap okurken görürse o da beni örnek alıyorsa kitap okur.Öğrencim beni her görüşünde kahvede sigara içtiğimi tavla attığımı görürse bunlar yapmaya çalışır.Bir ressamın çocuğu doğar doğmaz renklerle tanışıyor.O renklere ilgisiz kalamaz.Evvela çocuğa hediye için CD, kasetlerden önce okuması için kitap almaktır.Bunları yaparsak çocuğu okumaya teşvik edebiliriz.Gazetelerden kestiğimiz güzel yazıları okuması için çocuğumuza verebiliriz. 

Velinin  ilk amacı, çocuğun başarılı olmasıdır.Anne ve babanın çocuğunun ders kitaplarını okumasını kontrol etmelidir.Çocuğumuz evde başıboş bırakılamaz. “Ben okuyamadım ama okusaydım bundan çok büyük mutluluk duyardım.” Diyebilirler ya da anne baba “Bak evladım biz okuduk, topluma yararlı olduk. Sen de benim gibi oku.” diyebilirler.Anne-babalar çocuklarına örnek olmak zorundalar.

Çocuklar da anne babalarını sorgulamalı.“Babacığım, sen niye cumartesi-Pazar kahvehaneye gidiyorsun?”, “Neden birlikte kitap okumuyoruz?” şeklinde çocukların da anne babayı kırmadan, ukalalık yapmadan, saygıyla, ders vermeden anne babaya bu tip şeyler söylenebilir.

Sevgili öğrenciler, okula gitmenizin tek gayesi var.Okumak ve öğrenmek.Okumanın ve öğrenmenin aslında bir mekanı yok.Gazeteler de promosyon olarak o kadar çok kitap veriyorlar ki bunlardan yararlanmamak denize düşüp de ıslanmamak, yağmurun altındayken ıslanmamak, uyuyup da uykuyu almamak gibi korkunç bir hadise.Asrımız okuma, bilgi edinme, iletişim çağı.Sürekli okumaya aç olmalıyız.Açlığımızı gidermek için de bol bol kitap okumalıyız.

RÖPORTAJ:Doç.Dr.Osman kemal KAYRA -K.T.Ü Fen-Edebiyat Fak. Öğretim Üyesi

Rehber öğretmenler:Nurcan Güngör,Selmin Orak,Emin Bektaş,Eşref Uzuntaş

Röp.yapan öğrenciler:Yıldız Köse,Sinem Gün,Betül Aydoğdu

Yazan :Yağmur Topal 

(Bu yazı  www.ihsankoz.com   sitesinden alıntıdır.Emeği geçen herkese teşekkür ederim.)                                 

Söylesem ne değişir, sussam gönül razı değil
Bak! Bunları söylemek çok zoruma gidiyor.
Kahpelik bunun adı, bir özür kafi değil
Onu dahi etmedin o zoruma gidiyor.

Ben mi özür dileyim, bunu mu istiyorsun?
Müşkülde olan benim çok iyi biliyorsun,
O kafanın içinde ne plan kuruyorsun
Anlamak mümkün değil, o zoruma gidiyor.

Benden bu zamana kadar bir kötülük mü gördün?
Belki de o kafanı ne örümceklerle ördün.
Atıp beni aklından kim bilir nere sürdün,
Haber bile vermedin o zoruma gidiyor.

Bahanesi yok bunun tavırların anlamsız,
Elbet insanoğluyuz kul olur mu hatasız?
Ama ipler kopuyor telafisi imkansız
Umrunda bile değil o zoruma gidiyor.

Hadi beni boş verdik, ama geçmişe yazık,
Bir kez daha yemiştim bir dosttan böyle kazık.
Seninkinin yanında onunki ancak azık
Seni tanımamışım o zoruma gidiyor.

Herkese “dostum” demem, dost dediğim birisin,
Artık arkadaş bile değil sıradan bir kişisin.
Sözümü esirgemem sen çok iyi bilirsin
Bilsen ne farkedecek o zoruma gidiyor.

Bu yazdığım satılar, zoruna gitmesin sakın
Ben geçmişi unutmam, sen bildiğin gibi takın.
Bak ne kadar mutlusun izdivacın pek yakın.
Bir bildiğin var ise , bir bildiği var Hakk’ın